7. Sınıf İNSAN VE ÇEVRE Konu Anlatımı

Kazanımlar
7.5.1. Ekosistemler
7.5.1.1. Ekosistem, tür, habitat ve popülasyon kavramlarını tanımlar ve örnekler verir.
7.5.2. Biyo-çeşitlilik
7.5.2.1. Biyo-çeşitliliğin doğal yaşam için önemini sorgular.
7.5.2.2. Biyo-çeşitliliği tehdit eden faktörleri, araştırma verilerine dayalı olarak tartışır ve çözüm önerileri üretir.
7.5.2.3. Ülkemizde ve Dünya’da nesli tükenen ya da tükenme tehlikesi ile karşı karşıya olan bitki ve hayvanları araştırır ve örnekler verir.

TÜR, HABİTAT, POPÜLASYON VE EKOSİSTEM

Doğal çevrede yaşayan canlılar, bu canlıların canlı ve cansız çevre ile etkileşimleri ekoloji adı verilen bilim dalı tarafından incelenir. Ekoloji alanında çalışan bilim insanları ekolog adını alır.

Ekologlar, canlıları daha iyi anlamak ve tanımlamak amacıyla belirli sınıflandırmalar yapmışlardır.

Birbiri ile çiftleştiğinde üreyebilme yeteneğine sahip bireyler oluşturan, ortak atadan gelen, benzer özellikleri olan canlılara tür denir. Tür adı latince iki sözcükten oluşur.

Örnek:
Bombus terrestris (Bombus terestris) (Bal arısı) 
Chelonia mydas (Çelonya midas) (Yeşil deniz kaplumbağası)

Belirli bir alanda yaşayan, aynı türden bireylerin oluşturduğu topluluğa popülasyon denir.
Örnek: 
Dalyan’daki yeşil deniz kaplumbağaları
Karadenizdeki Hamsiler

Her canlı türünün doğal olarak yaşamını sürdürebildiği bir yaşam alanı vardır. Bu yaşam alanına habitat adı verilir. 
Örnek:
Deniz kaplumbağasının habitatı denizlerdir.
İnci kefalinin habitatı Van Gölü’dür.
Develerin habitatı çöllerdir.
Kaktüslerin habitatı çöllerdir.

Yaşam alanındaki canlılar birbirleri ve çevrelerindeki cansız nesnelerle etkileşime girerek büyük ölçüde kendi kendisine yeterli olan ekosistem adı verilen bir ekolojik birim oluştururlar. 

Ekosistemdeki insanlar, hayvanlar, bitkiler, mantarlar ve mikroorganizmalar ekosistemin canlı ögelerini oluştururken sıcaklık, ışık miktarı, su, mineraller, toprak, rüzgâr ekosistemin cansız ögelerini oluşturur.

Dünya’daki ekosistemler kara ve su ekosistemi olarak iki gruba ayrılır.
Kara ekosistemleri; Ormanlar, Çöller, Kutuplar, Çayırlar, Tundralar, Çalılıklar gibi ekosistemlerdir.
Su ekosistemleri;Göller, Denizler, Nehirler, Okyanuslar gibi ekosistemlerdir.

Kutup Ekosistemleri
Genellikle penguenler, foklar, bazı balık türleri, kutup ayıları ve kutup tilkileri gibi canlı varlıkları barındırırlar.  Burada yaşayan canlıların aşırı soğuğa dayanabilmeleri için vücut yapıları (deri altında yağ tabakası kalın), saklanmaları için tüy renkleri(beyaz) farklılaşmıştır. İklim koşulları uygun olmadığı için bu ekosistemlerdeki canlı çeşitliliği azdır.

Çöl Ekosistemleri
Kurak, az yağış alan, bazen aşırı sıcak, bazen de aşırı soğuk olabilen, gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkının çok fazla olabildiği ekosistemlerdir. Çöl fareleri, develer, köstebekler, çöl tilkisi, kaktüs gibi canlılar çöl ekosistemlerine uyum sağlamış canlılardır. Çöl ekosistemlerinde yaşayan canlılar su ve besin depolama, su ve besin ihtiyaçlarını karşılayabilmek için yağ depolama gibi özelliklere sahiptirler. İklim koşulları uygun olmadığı için canlı çeşitliliği azdır. En büyük çöl ekosistemi Kuzey Afrika’da bulunan Sahra Çölü’dür.

Orman Ekosistemleri
Canlılar için uygun iklim, barınma, korunma, beslenme ve üreme gibi ortamları sağlayabilen en uygun ekosistemler orman ekosistemleridir. Orman ekosistemleri en fazla canlı çeşitliliğine sahip ekosistemlerdir. Kuşlar, böcekler, solucanlar, sürüngenler, mikroskobik canlılar, bitkiler ve mantarlar gibi canlılar orman ekosistemlerinde yaşayabilen canlılardır. En büyük orman ekosistemi Amazon ormanları ekosistemidir. Orman ekosistemlerinden biri olan yağmur ormanları yağışın bol olduğu, sıcaklığı yüksek ve değişmediğinden canlılar için en ideal ekosistemlerdendir.

Su Ekosistemleri
Su ekosistemleri genel olarak tatlı su ekosistemleri ve tuzlu su ekosistemleri olarak ayrılır. Göller, sulak alanlar, akarsular tatlı su ekosistemleri, okyanuslar ve denizler de tuzlu su ekosistemleridir. Su ekosistemlerindeki canlı çeşitliliği suyun akarsu ya da durgun su olmasına da bağlıdır. Ayrıca suyun sıcaklığı ve oksijen miktarı da canlı çeşitliliğini etkiler. Göllerin büyüklüğü ve sularının özelliklerine göre tatlı su balık türleri, kurbağalar, böcekler ve diğer su organizmaları göllerdeki canlı çeşitliliğini oluşturur. Nehir ekosistemlerinde de tatlı su balıkları, bitkiler ve diğer canlı türleri yaşar. Deniz ve okyanus büyük ekosistemlerdir. Bu ekosistemlerde mikroskobik canlılardan en büyük memeli hayvanlara kadar birçok canlı çeşidi yaşar. Balinalar en büyük memeli hayvanlardır. Okyanusların farklı derinliklerinde farklı canlı çeşitliliği vardır. Yüzeye yakın ve ışığın ulaştığı yerlerde fotosentez yapan canlılar, su yosunları ve bunlarla beslenen canlılar bulunurken, derinlerde küçük balıklar ve yüzeyden inen küçük canlılarla beslenen hayvanlar vardır. Işığın ulaşamadı derinliklerde de canlılar yaşar. Okyanuslar ve denizlerde fok, su samuru ve martı gibi canlılarda yaşar.

Besin zinciri

Belirli bir alanda yaşayan bütün canlılar birbirleriyle beslenme ilişkisi kurarlar. Birbirini yiyen canlılar besin zincirini oluşturur.

Canlılar üreticiler, tüketiciler ve ayrıştırıcılar olarak sınıflandırılabilir.

Üreticiler: Bitkiler üreticidir. Ekosistem için gerekli besini fotosentez olayı ile üretirler. 

Tüketiciler: Bitkisel ve hayvansal besinlerle beslenerek yaşamını sürdürürler. Beslenme şekline göre etçiller, otçullar ve hepçiller (Hem et, hemde otla beslenenler) olarak sınıflandırılır.

Ayrıştırıcılar (Çürükçüller): Bitki ve hayvan atıklarını parçalayarak kendi besinlerini üretirler. Bazı bakteriler ve mantarlar bu gruptadır.
Besin zincirinin enerji kaynağı güneştir.
Besin zincirinin başlangıcı mutlaka üreticiler bulunur.
Üreticilerle beslenen diğer canlılar tüketicilerdir.
Besin zincirindeki canlıların sayısının artması veya azalması diğer canlıları da etkiler.

Üreticiler ——> Otçullar ———> Etçiller ———> Hepçiller

Besin zinciri örneği:
Ot ———-> Çekirge ——–> Kurbağa ——-> Fare ——> Yılan ——> Atmaca

Her ekosistemde çok sayıda besin zinciri bulunur.
Besin zincirleri birleşerek besin ağını oluşturur.

Biyoçeşitlilik

Bir ekosistemde bulunan bitki ve hayvan türlerinin sayı ve çeşitliliğine biyoçeşitlilik denir.
Biyoçeşitliliğin etkilediği alanlar:
Tarım: Beslenme sorunları çözülür, farklı ürünler elde edilir.
Tıp ve eczacılık: Bitkisel ürünler ile yeni ilaçlar üretilir.
Ormancılık: Kağıt, kauçuk, kereste üretimi sağlanır.
Balıkçılık: Denizlerde elde edeceğimiz ürünler besin olarak tüketilir.
Hayvancılık: Et, süt ve hayvansal ürünlerin elde edilmesini sağlar.
Endüstri: Çeşitli sanayi ürünlerinin elde edilmesi için gerekli ham madde ihtiyacını sağlar.


Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörler
Çayır, mera ve otlak alanların aşırı otlatılması.
Erozyon
Tarımda zirai ilaç kullanımı
Sulak alanların kurutulması.
Küresel ısınma
Aşırı avlanma
Ev ve sanayi atıkları
GDO (Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar) biyo-çeşitliliği tehdit etmektedir.

Canlıların nesillerinin tükenmesi biyolojik çeşitliliğin azalmasına neden olur.

Ülkemizde nesli tükenmekte olan hayvanlar
Kelaynak, deniz kaplumbağası, Akdeniz foku, yaban kedisi, ceylan, yaban koyunu, alageyik, bozayı, tepeli pelikan,

Ülkemizde nesli tükenmiş olan hayvanlar
Asya aslanı, Asya fili, Anadolu parsı, kunduz, Anadolu leoparı, mersin balığı, yakalı toy kuşu, kafkas öküzü

Dünyada nesli tükenmekte olan hayvanlar
Panda, kutup ayısı, penguen, kısa gagalı yunus

Dünyada nesli tükenen hayvanlar
Dinazor, moa, mamut, tazmanya kaplanı, tazmanya kurdu, bizon, hazar kaplanı, çizgili sırtlan

Ülkemizde nesli tükenme tehlikesinde olan bitkiler
Kardelen, sıklamen, karçiçeği, göl soğanı, ters lale, orkide, salep, nergis, çiğdem, süsen, kar çiçeği

Ülkemizin biyoçeşitliliği
Acur, çitlenbik, iğde, göleviz, ahlat (yaban armudu), alıç, delice, idris, ergen, melengiç, muşmula (döngel), hünnap, taflan, üvez, yonca, mürdümük

Hiç yorum yok: